Dzieje Kościoła i Parafii Ewangelickiej pod wezwaniem "Zbawiciela" w Kluczborku.

      Historia Kościoła pod wezwaniem Zbawiciela, najstarszej budowli w Kluczborku i parafii ewangelickiej była i jest nierozerwalnie związana z historia naszego miasta. Dnia 26.02.1253 r. zakon krzyżowców otrzymał prawo lokacyjne na założenie osady na prawie niemieckim, która od Rycerzy Krzyża z czerwona gwiazda przyjęła nazwę Cruceburg. W roku 1274 osadzie nadano prawa miejskie. Pierwsza wzmianka o Kluczborku - Cruceburgu w akcie prawnym pojawiła się w roku 1295. Natomiast juz w 1298 r. książę Henryk IV Głogowski oficjalnie na mocy prawa przekazał wzmiankową świątynię pod patronat krzyżowcom pochodzącym z Wrocławia. Od tej pory chorągiew z insygniami krzyżowców - krzyż i czerwona gwiazda zdobiła wieże kościoła usytuowanego w kierunku południowym od ratusza. Kościół zbudowany z polnych kamieni (jedynie okna były z cegły), składał się z prezbiterium datowanego na XIII w. W stylu wczesno - gotyckim, oraz wieży w części zachodniej z wieku XIV. Krzyżowcy wraz z książęcym zarządcą Adolfusem przyczynili się do rozwoju miasta. Wybudowali miedzy innymi szpital, który początkowo służył jedynie rycerzom zakonu. Z czasem przeistoczył się w szpital miejski. W środku miasta (prawdopodobnie na miejscu obecnego ratusza) mieściła się siedziba zakonu. W kierunku wschodnim, poza miastem (przy ulicy Katowickiej, w miejscu obecnego katolickiego punktu katechetycznego), usytuowano cmentarz, a na nim drewniana kaplice. W latach 1415 - 1510 miasto przechodziło z rak do rak, co spowodowało znaczne zubożenie jego mieszkańców i zahamowało rozwój rzemiosła. Od roku 1536 tzn. od czasu, gdy nad miastem sprawują władze wysłannicy księcia Fryderyka II - datuje się okres rozbudowy i rozkwitu Kluczborka.
      Wiadomości o czasach Reformacji na terenie Kluczborka są bardzo skromne. Hasła reformacyjne docierają do Kluczborka stosunkowo wcześnie, bo juz pod koniec 1518 r. Wzbudzają zainteresowanie wśród szlachty i mieszczan. Wynikiem zakorzenienia się myśli reformacyjnych jest przejecie kościoła farnego w 1527 r., przez ewangelików. Regularne nabożeństwa ewangelickie odbywały się juz w roku 1528, chociaż nie było jeszcze stałego miejscowego proboszcza.
      W ramach rozrachunku miedzy księciem brzeskim i księciem opolskim, Kluczbork przeszedł pod panowanie księcia Reinharda z Opola. Z tego tez powodu duchowni kluczborscy nie uczestniczyli w Konwencie Brzeskim w 1534 r. Dopiero w roku 1536, gdy Kluczbork dostał się ponownie w posiadanie książąt brzeskich (wyznawców Luteranizmu) można mówić o za-awansowanym ruchu reformacyjnym. Zgodnie z panującą wówczas zasada: „Czyj kraj, tego religia” - ludność Kluczborka przyjęła religie wyznawana przez swych książąt. Wprowadzenie wyznania Lutra nie obeszło się bez walki. Przeciwnicy wywodzili się głównie spośród krzyżowców i miejscowej arystokracji. Ostatecznie w lipcu 1556 r., książę Grzegorz wysłał do Kluczborka mistrza wrocławskiego zakonu krzyżowców w sprawie ustalenia terytorialnych granic wyznaniowych. Po rozmowach, trwających jeszcze 21.09. Tego roku, postanowiono, iż wszystkie okoliczne wioski, oprócz Kuniowa, Kujakowic Górnych i Dolnych oraz Łowkowic, przejdą na luteranizm. Po wielkim pożarze w 1528 r. w obawie przed napaścią Turków i ponowna pożogą - zbudowano wokół miasta grube mury obronne z cegły i więżę nazywana zamkowa (przebudowana później na wieże ciśnień). Na podstawie prac Sigismunda Justyna Ehrharda "Prezbiteologia o Śląsku" z roku 1782 i Henryka Koellinga "Prezbiteologia o powiecie kluczborskim" z 1867 r. możemy ustalić pierwszych kluczborskich duchownych ewangelickich. Byli nimi:

1. Nicolaus Zeidler sprawujący urząd
w latach 1532 - 1549
2. Michael Schulz sprawujący urząd
w latach 1549 - 1556
3. Peter Schwartz sprawujący urząd
w latach 1556 - 1561


      Pastor Adam Thuler, który jako pierwszy założył w 1708 r. rejestr chrztów, ani słowem nie wspomina o swoich poprzednikach. Bez wątpienia na podstawie akt, pierwszym stałym proboszczem parafii ewangelickiej i Kościoła pod wezwaniem Zbawiciela - był pastor Georg von Stosch. Sprawowanie tego urzędu w latach 1558 - 1588 ze względu na czynna opozycje katolików nie było łatwe. Wiele do życzenia pozostawiały także warunki mieszkaniowe pastora von Stoscha i jego rodziny. Jeszcze dwa razy za życia pastora von Stoscha płonęło miasto: w roku 1582 i 1588. Pierwszy ewangelicki proboszcz zmarł w 1588 r. w czasie epidemii dżumy. Jego następcami byli:Venceslaus Smolius i Samuel Regius. Wszelkie akta i rejestry z tego okresu zaginęły. Magistrat wywiózł je do Praszki, ale i tam dosięgneła je wojna i ogień. Pastor Regius zmarł w 1646 r. przed zakończeniem wojny 30 - letniej, "Srodze nią umęczony". Czasy były bardzo trudne, ale znaleźli się ludzie, którzy chcieli i mogli pomóc miastu. Obywatel Kluczborka, Johann Dollenhofer wpłacił w 1649 r. na rzecz magistratu 600 talarów. Z procentów od tej sumy jedno kluczborskie dziecko mogło uczyć się w pobliskich szkołach wyższych. Wśród nich znalazł się m.in. Gustaw Freytag. Wielki pożar 17.05.1654 r. strawił prawie cale miasto, w tym również kościół. Senior i dziekan parafii ewangelickiej Adam Gdacjusz zamieszkał w szpitalu. Nabożeństwa odprawiano w kaplicy cmentarnej, a nauka religii odbywała się w ratuszu. Jeden z książąt brzeskich podarował sumę ponad 1000 talarów z przeznaczeniem na odbudowe kościoła. Juz w 1660 r. odbył się pierwszy chrzest w odbudowanej świątyni. Po śmierci ostatniego z Piastów Śląskich - Jerzego Wilhelma w 1675 r. Kluczbork wraz z całym księstwem przeszedł we władanie katolickiego cesarza austriackiego Leopolda I. Wówczas to świątynia przeszła na okres siedmiu lat (1700 - 1707) w ręce katolików. Pastor Ludwik Conradi wraz z Rada Parafialna zostali przepędzeni. Ewangelicy wrócili do swego kościoła w 1708 r. gdy po konwencji w Altranstädt sytuacja prawna śląskich protestantów poprawiła się. Katolicy zajęli z powrotem kaplice cmentarna, która do tej pory używali ewangelicy. Potwierdzeniem tych wydarzeń jest zapis pastora Adama Thulera w rejestrze kościelnym:
      "Zapis uczyniony w dniu 25.12.1707 r. poprzez sakrament Chrztu Świętego o ponownym wcieleniu w Kościół Chrystusowy. W roku tym kościół kluczborski został oddany wyznawcom Konfesji Augsburskiej dzięki cesarsko - szwedzkiej konwencji w Altranstädt. Fakt ten został potwierdzony w wierze Trójjedynego Boga za zgoda cesarza Józefa I. Na jego polecenie swoje podpisy złożyli wielebny Michael Fiebiger, wizytator zakonu krzyżowców w Polsce i na Śląsku, prałat Domu św. Mateusza, patron kluczborskiego kościoła oraz miejscowi przedstawiciele w osobach Adama Thulera, Ślązaka z Byczyny, pierwszego pastora i Christiana Riedla, diakonusa. A syn Boży, który siedzi po prawicy Wiecznego Boga - Ojca i rozdziela dary ludziom, niech będzie ze swoimi nowymi sługami, których powołał do Winnicy Pańskiej".
      W wyniku kolejnego pożaru 23.04.1737 r. niemal wszystkie budynki mieszkalne, kościół i ratusz objęły płomienie. Pastor Adam Thuler zanotował: "1737, 23.IV. w trzecie święto wielkanocne, krótko po północy, dobre miasto Kluczbork z woli Wszechmogącego Boga - zostało nawiedzone straszliwym ogniem z niebios, który w dwie godziny strawił cale miasto oraz bez możliwości ratunku umiłowany kościół, plebanie i szkoły obrócił w popiół. Ludzie niewiele lub nic nie uratowali z dobytku. W drugi dzień świąteczny Wielkanocy odprawiliśmy ostatnie nabożeństwo w ciszy i w pokoju Pańskim, ale trzecie święto stało się dniem żałoby. Z pięknych, kosztownych organ, które w 1712 r. zbudowane zostały - nie pozostało wiele śladów w miejscu, gdzie stały. Nic nie pozostało z dzwonów, ławek, pięknego chóru - wszystko zostało obrócone w popiół".
      Nastąpił czas odbudowy. Wieża została prawie calowicie zniszczona. Jej odbudowa trwała do roku 1754. W części zachodniej odbudowano druga nawę kościelną. Zmieniono także sufit z drewnianego na ceglany. Obecny wystrój kościoła datuje się z lat 1750 - 1760. Wówczas powstały ołtarz, ambona,chrzcielnica i prospekt organowy - zaprojektowane i wykonane przez rzeźbiarza z Wrocławia - Leopolda Jaschke.
      Utrzymanie w ulubionym przez rokoko kolorach: białym i złotym, bogato zdobione rzeźbami i płaskorzeźbami stanowiła prawdziwe perły sztuki sakralnej z okresu baroku. Gruntowna przebudowa wnętrza kościoła po pożarze 1737 r. została dokonana przez Adama Dediciusa i Daniela Mietle w latach 1743 - 45. W latach 1795 - 1797 nadbudowano górna kondygnację wieży, nadwątlonej w czasie pożaru w roku1795. Dzięki wysiłkom szklarza Jenscha i murarza Przewłoki, straty nie były wielkie.
      Najbardziej, wskutek gorąca, ucierpiały organy. W 1806 r. zamontowano na wieży zegar. Okolo1820 r. budynek otrzymał zamiast dachu gontowego - dach kryty dachówka, a kopule więzy w stylu wschodnio - gotyckim pokryto blacha.
      W stronie południowej kościoła dobudowano w roku 1824 zakrystie. Przebudowano ja w 1854 r. Do roku 1898 przechowywano w niej karawan.
      Ciekawe są także dzieje ewangelickiego cmentarza. Po podpisaniu konwencji w 1708 r. zmarłych grzebano wokół kościoła. Z powodu braku miejsca, utworzono na zachodzie miasta nowy cmentarz noszący nazwę szpitalnego.
      Od 1815 r. ewangelików grzebano na cmentarzu obecnie komunalnym przy ulicy w kierunku Opola. Dnia 29.11.1815 r. odbyło się uroczyste poświecenie nowego, trzeciego juz cmentarza. Parafia rozrastała się, a wraz z nią cmentarz. W latach: 1834, 1854, 1892 dobierano grunt pod cmentarz. W międzyczasie cmentarz przyszpitalny zlikwidowano. Na jego miejscu magistrat - dzierżawca tego terenu - utworzył boisko, a w roku 1891 postawił tam budynek poczty (istnieje do dziś). W roku 1830 postawiono na cmentarzu drewniana kapliczkę, która w 1886 r. z inicjatywy rodziny Schneider zmieniono na murowana. Jej poświęcenie odbyło się 25.10.1887 r. W miarę wzrostu liczby wiernych kaplica okazała się za małą i przechowywano w niej karawan.
      Na placu przykościelnym stal dom parafialny, w którym od 1737 r. mieszkali kolejni duchowni z naszej parafii z rodzinami. W latach 1831 - 1833 zbudowano nowy dom parafialny i szkole. 5/9 Części kosztów tej budowy poniosła parafia, a resztę, choć z oporami, podarował magistrat.
      Wojna 1836/37, epidemie ospy, szkarlatyny i cholery zdziesiątkowały wiernych parafii kluczborskiej.
      Burmistrz Kluczborka, syn pastora z Wołczyna, dr med. Ferdynand Freytag ochrzcił swego pierwszego syna Gustawa w kluczborskim kościele ewangelickim. Urząd duchownego sprawował w tym czasie pastor Neugebaur, który był przyjacielem rodziny i pierwszym nauczycielem młodego Gustawa, późniejszego założyciela i dyrektora gimnazjum.
      Kluczborska społeczność 13.04.1843 r. uroczyście obchodziła jubileusz 50 - lecia pracy duszpasterskiej pastora Neugebaura. Piec lat później pastor i burmistrz zmarli.
      Następca pastora został diakonus Emnauel Henryk Kern. Heinrich Theodor Kindler wspólnie z pastorem Kernem, od r. 1860 sprawowali piecze nad kluczborskim kościołem i jego wiernymi. Drugi duchowny Roman Müller poświęcił 12.06.1880 r. ewangelicki szpital i dom sióstr "Betania". Przy szpitalu powstał mały kościołek dla sióstr i pacjentów.
      Po śmierci pastora Müllera zastąpił go w 1908 r. Georg Hartnik, a jego współpracownikiem został pastor Kosmala. Od 1.06.1896 r. ustanowiono urząd trzeciego duchownego parafii.
      Jako pierwszy, urząd ten sprawował pastor Langer. Liczba trzech duchownych dobitnie świadczy o liczebności parafii kluczborskiej.
      Dla ilustracji kilka danych liczbowych. W wieku XVI i XVII liczba wiernych wynosiła od 1.200 do 1.500 osób. W roku 1817, kiedy sporządzono pierwszy dokładny spis - parafia liczyła 3.604 dusz, a w 1850 r. juz 6.000!
      W czasie wizytacji parafii dokonanej przez superintendenta D. Zänkera z Wrocławia w dniach 29.IV.-18.V.1933 r. parafia liczyła 9.235 dusz.
      Do ciekawostek należy fakt, ze w okręgu kluczborskim w tym czasie doliczono się 33.212 Ewangelików i 18.898 Katolików, podczas gdy w okręgu oleskim liczby te odpowiednio wynosiły: 5.628 i 47.187; w okręgu Dobrodzień: 944 i 16.159; w okręgu Namysłów: 476 i 1.108.
      Tak wiec Kluczbork był pierwszym i najsilniejszym ośrodkiem ewangelicyzmu na Górnym Śląsku. Od momentu powstania parafii, nabożeństwa odprawiano tez w języku polskim obok łaciny i języka niemieckiego. Dopiero w okresie międzywojennym, a konkretnie po dojściu Hitlera do władzy, zaniechano nabożeństw w języku polskim.
      Pobożność ludu śląskiego godna była pochwały. Z relacji pastora Langera, trzeciego proboszcza parafii kluczborskiej w Wielki Piątek 1933 r. odbyły się trzy nabożeństwa spowiednio-komunijne, w czasie, których 2000 osób przystąpiło do Stołu Bożego. Z ogólnej liczby wiernych, ok. 60% przystępuje do Stołu Bożego. Mówiąc o parafii kluczborskiej, nie można zapomnieć o Domu Diakonis "Betania" i szpitalu.
      W 1880 r. superintendent Henryk Koelling ofiarowuje dość dużą działkę ziemi z małym domkiem przy ul. Opolskiej. Po upływie 8 lat zakończono budowę szpitala na 40 łóżek i tak w 1888 r. zaczyna działalność szpital ewangelicki oraz zaczyna się służba sióstr - diakonis z rozbudowanego domu "Betania". W latach 1911 i 1926 r. szpital rozbudowano. Przyjąć mógł 112 chorych. Dla potrzeb chorych i sióstr - diakonis zbudowano tez kaplice.
      Poświecenia doskonal superintendent Zänker, dnia 18.VIII.1931 r. Diakonise prowadziły tez Dom Starców "Sarepta" (1891), "Przytułek Marii" dla nerwowo chorych kobiet (1910). Dom Dziecka "Bersaba" z przedszkolem (1911) - przebudowany później na plebanie oraz nowy Dom Dziecka "Salem" (1918).
      Po tragicznych latach II wojny światowej, życie powracało powoli do normy. Wojna rozrzuciła ludzi po całym świecie, wielu z tej wojny nie wróciło nigdy. Zdziesiątkowane kadry duchownych, z których wielu znalazło się w obozach koncentracyjnych, spalone lub zdewastowane kościoły i domy - oto, w jakich warunkach trzeba było organizować życie parafialne.
      Ksiądz Karol Klus wraz z innymi polskimi duchownymi organizowali życie kościelne w okresie powojennym. W roku 1945 objął urząd proboszcza Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Kluczborku. Przystąpił do pracy z zapałem i wykonywał ja z pełnym poświeceniem. Były to dla ks. K.Klusa czasy bardzo ciężkie. Jego zadanie polegało na zabezpieczeniu mienia kościelnego i organizowaniu życia kościelnego nawet w najbardziej oddalonych punktach parafii kluczborskiej. Niepostrzeżenie minęło 30 lat pracy duszpasterskiej i w roku 1975 schorowany ks. Klus odszedł na zasłużony odpoczynek.
      Urząd miejscowego proboszcza z dniem 1.04.1976 r. objął młody i energiczny ksiądz Henryk Schröder. Ks. K. Klus, emerytowany proboszcz kluczborski zmarli po dłuższej chorobie 19.0.1977 r.
      W pamięci ludu ewangelickiego pozostał jako rzetelny, sumienny, a nade wszystko skromny człowiek. Wkrótce okazało się, ze następca ks. Klusa jest nie tylko wspaniałym kaznodzieja, lecz także organizatorem, inżynierem, pomysłodawcą i wykonawca wielu zamierzeń.
      Wyremontowane organy w Kościele pod wezwaniem "Zbawiciela" umożliwiły zorganizowanie cyklów koncertów organowych w wykonaniu wybitnych polskich i zagranicznych wykonawców od 1985 do chwili obecnej.

Historia Kościoła w Bąkowie

      Reformacja dotarła do Bąkowa w 1530r.. Pierwsze wzmianki o istniejącej tam parafii ewangelickiej pochodzą z roku 1646 i 1675. W roku 1690 parafia w Bąkowie połączona z parafią w Biadaczu (Ludwigsdorf ) i tak pozostało do dnia dzisiejszego. Obecny budynek plebanii zbudowany został w latach 1845/46. W roku 1913 drewniany kościół w Bąkowie poddany został renowacji zarówno z zewnątrz jak i wewnątrz. Większą część kosztów poniósł właściciel włości w Bąkowie - Heinrich graf von Bethause - Huc. W czasie prac, po odsłonięciu starych ławek i wiszącego herbu, odkryto malowidło ścienne wykonane farbami wodnymi datowane na okres przedreformacyjny, co jest wskazówką, co do czasu budowy kościoła. Ołtarz pochodzi z II połowy XIV wieku. Obecny kościół w Biadaczu zbudowany został w roku 1842 w miejsce starego drewnianego z 1541 roku. Od 1945 roku oba kościoły przejęte zostały przez parafię katolicką. Obecne nabożeństwa ewangelickie odbywają się w dawnej organistówce, przebudowanej wewnątrz na kaplicę. Bąków jest filiałem parafii ewangelickiej w Kluczborku. W roku 2004 kaplica została poddana gruntownej renowacji z zewnątrz jak i wewnątrz.

Historia Kościoła w Gorzowie Śląskim

      Dzieje tej parafii sięgają roku 1834, kiedy to już regularnie, co 6 tygodni i w każdy drugi dzień świąteczny (Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zesłanie Ducha Świętego) odbywały się nabożeństwa w Sali szkolnej szkoły ewangelickiej zbudowanej w 1802 roku. 1.04.1852 r. erygowana została parafia ewangelicka w Gorzowie Śląskim, a 1.05.1853 r. młoda parafia otrzymała pierwszego stałego duszpasterza w osobie ks. Herniga. Wcześniej opiekę duszpasterską sprawowali księża z Roszkowic i Bąkowa. 7.08.1855 r. położony został kamień węgielny pod budowę kościoła. Na ten cel ofiarowano 6 działek budowlanych w centrum miasta. 8.10.1857 r. Dom Boży został poświęcony i otrzymał wezwanie: "Kościół Krzyża Jezusowego". Parafia liczyła wówczas 415 dusz, w 1895 już 1.095. Z wydarzeń historycznych godny odnotowania jest fakt, że w 1852 roku nawiedziła Gorzów Śląski epidemia cholery, która pochłonęła 200 ofiar z tego 45 ewangelików.
      Od 1945 roku Gorzów Śląski jest kościołem filialnym parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 1994 roku przeszedł gruntowny remont dachu i wieży oraz wnętrza kościoła. W 1997 r. uruchomiony został elektryczny napęd zegara oraz dzwonów.

Historia Kościoła w Grabiach

      Kościół w Grabiach poświęcony został 21 stycznia 1924 roku. Wraz z przybyciem do Grabi ks. Heintza Redera w 1925 roku powołano w tej miejscowości samodzielną parafię, do której należały Jełowa, Kały, Kobylno, Rzędów, Turawa. Ks. H. Reder prowadził parafię do 1939 roku. Od zakończenia II wojny światowej parafia w Grabiach jest filiałem Kluczborka.

Historia Kościoła w Maciejowie

      25.03.1446 r. Johannes proboszcz w Maciejowie otrzymuje od cesarskiego notariusza Nicolausa von Frankenstein - dotację na budowę kościoła. Miejscowy dziedzic, von Matzdorf, od którego nazwiska pochodzi nazwa wioski ofiaruje drewno ze swoich lasów. Budowa postępuje bardzo szybko. Zakończono ją jeszcze w tym samym roku -1446. Od 1532 roku, kościół w wyniku reformacji, staje się ewangelicki i do tego roku datuję się istnienie ewangelickiej parafii. Jest ona jedną z najstarszych po Kluczborku i Buczynie. Liczba ewangelików wynosiła zawsze około 200 dusz, co stanowiło około 90% mieszkańców wioski. Stan ten utrzymał się do II wojny światowej. W 1696 r. następuje remont i rozbudowa kościoła. Z tego roku pochodzi ołtarz. Stoją w nim postacie św. Jana Ewangelisty, Katarzyny i Floriana, Jana Chrzciciela, Mojżesza oraz niezidentyfikowanej zakonnicy. W roku 1850 burza strąciła wieżę, która nie została odbudowana. Kwadratową podstawę wieży przykrył przedłużony dach i tak pozostało do dziś. W roku 1851 wykonana została balustrada przed ołtarzem. Świadczy o tym napis: "1851, Gottlieb Szymaszczykę".ęłęó Ambona pochodzi z roku 1700. Całość wnętrza wykonana jest w stylu barokowym. Organy zbudowane zostały w 1861 roku przez firmę H. Dürschlang z Rybnika. Pierwsza naprawa i strojenia wykonane zostały w 1904 roku przez organmistrza Juliusza Rychterskiego z Głubczyc, druga w listopadzie 1936 roku przez organmistrzów Hugo i Waltera Hahn z Brzegu, trzecia przez organmistrza J. Bryllę z Olesna we wrześniu 1995 roku. W kościele były trzy dzwony. Największy z nich został poświęcony przed 1926 rokiem. W okresie II wojny światowej dwa większe zostały zabrane na potrzeby niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. 30 czerwca 1996 roku został poświęcony średni 100 kg dzwon w tonacji "g". Kościół w Maciejowie jest kościołem filialnym parafii ewangelickiej w Kluczborku.

Historia Kościoła w Nasalach

      Nasale były dawniej filiałem parafii w Roszkowicach. Aby przybliżyć dzieje tego filiału słów kilka o byłej parafii ewangelickiej w Roszkowicach. Kościół w Roszkowicach został zbudowany w XIV wieku. Mimo najazdu husytów w 1431 roku, przemarszu wojsk Władysława Jagiellończyka w 1474 roku - ostał się nienaruszony. W 1588 roku odbyła się pod Byczyną bitwa między wojskami księcia Maksymiliana a wojskami Korony Polskiej dowodzonymi przez Jana Zamojskiego. Mimo tego kościół nie doznał uszczerbku. Od 1530 roku kościół znalazł się w rękach ewangelików w wyniku reformacji wprowadzonej przez rodzinę von Frankenberg, którzy przez około 300 mat byli właścicielami wielkiego majątku ziemskiego, w skład którego wchodziły także Roszkowice. 27 listopada 1847 r. w wyniku pożaru - kościół został zniszczony. 15 czerwca 1848 roku Wilhelm Tragott położył kamień węgielny pod obecny kościół poświęcony przez superintendenta Hansa w 1849 roku. Kościół został odnowiony i 27 listopada 1899 r. na nowo poświecony przez superintendenta Erdmana. Obecny, murowany kościół w Nasalach (od 1945 r. jest katolicki), zbudowany został w 1870 r., ponieważ poprzedni prawdopodobnie drewniany, zamknięty został decyzją władz w powodu złego stanu technicznego. W ołtarzu tego kościoła znajdował się obraz olejny "Ecce Homo" pędzla Grafa Harracha, którego los jest nieznany. W czasie działań wojennych gotycka wieża została uszkodzona. Prowizoryczna naprawa widoczna jest do dzisiaj. Od 1945 r. ewangelicy użytkują drewniany kościół przeniesiony ze Zdziechowic, pochodzący z XVI wieku i przebudowany w 1730 r. i zmontowany w Nasalach w okresie międzywojennym. Działania wojenne przerwały rekonstrukcję i do dziś kościół pozostał bez wieży - widoczny jest tylko obrys fundamentów. Kościół posiada konstrukcję zrębową, orientowany, na podmurowaniu z cegły. Organy w stylu rokokowym. Obecnie Nasale są filiałem parafii ewangelickiej w Kluczborku.

Opracowanie na podstawie książki:
"Kościoły ewangelickie ziemi kluczborskiej" - ks. Henryka Schrödera